Nadciśnienie tętnicze (nadciśnienie) jest najczęstszą chorobą układu sercowo-naczyniowego. Nadciśnienie oznacza stale podwyższone ciśnienie krwi. Wzrost ciśnienia krwi występuje, gdy następuje zwężenie tętnic i/lub ich mniejszych gałęzi, tętniczek. U niektórych osób tętniczki często zwężają się, najpierw na skutek skurczu, później ich światło pozostaje stale zwężone na skutek pogrubienia ścian, a następnie, aby przepływ krwi przezwyciężył te zwężenia, zwiększa się praca serca i więcej krwi zostaje wrzuconych do łożyska naczyniowego. Tacy ludzie z reguły rozwijają nadciśnienie.
W naszym kraju na nadciśnienie cierpi około 40% dorosłej populacji. Jednocześnie około 37% mężczyzn i 58% kobiet wie o obecności choroby, ale tylko 22 i 46% z nich jest leczonych. Tylko 5,7% mężczyzn i 17,5% kobiet prawidłowo kontroluje swoje ciśnienie krwi.
Nadciśnienie tętnicze jest chorobą przewlekłą, której towarzyszy utrzymujący się wzrost ciśnienia krwi powyżej dopuszczalnych granic (ciśnienie skurczowe powyżej 139 mm Hg i/lub ciśnienie rozkurczowe powyżej 89 mm Hg).
U około jednego na dziesięciu pacjentów z nadciśnieniem wysokie ciśnienie krwi jest spowodowane uszkodzeniem narządu. W takich przypadkach mówimy o nadciśnieniu wtórnym lub objawowym. Około 90% pacjentów cierpi na nadciśnienie pierwotne lub samoistne. Punktem wyjścia wysokiego ciśnienia krwi jest co najmniej trzykrotnie zarejestrowany przez lekarza poziom 139/89 mmHg. Sztuka. i więcej u osób nieprzyjmujących leków obniżających ciśnienie krwi.
Ciśnienie krwi
Istnieją dwa wskaźniki ciśnienia krwi:
- skurczowe ciśnienie krwi (SBP) – odzwierciedla ciśnienie w tętnicach, które powstaje, gdy serce kurczy się i uwalnia krew do tętniczej części układu naczyniowego;
- Rozkurczowe ciśnienie krwi (DBP) - odzwierciedla ciśnienie w tętnicach w momencie rozluźnienia serca, podczas którego wypełnia się przed kolejnym skurczem.
Objawy nadciśnienia tętniczego
Klinika, tj. objawy nadciśnienia tętniczego nie mają specyficznych objawów. Pacjenci mogą przez wiele lat nie wiedzieć o swojej chorobie, nie zgłaszać żadnych dolegliwości i wykazywać się dużą aktywnością życiową, chociaż czasami mogą doświadczyć napadów „zawrotów głowy”, silnego osłabienia i zawrotów głowy. Ale nawet wtedy wszyscy uważają, że jest to spowodowane przepracowaniem. Chociaż w tym momencie trzeba pomyśleć o ciśnieniu krwi i je zmierzyć.
Dolegliwości związane z nadciśnieniem pojawiają się, gdy dotknięte są tak zwane narządy docelowe; są to narządy najbardziej wrażliwe na wzrost ciśnienia krwi. Pacjent doświadcza zawrotów głowy, bólów głowy, szumów w głowie, zmniejszonej pamięci i wydajności, co wskazuje na początkowe zmiany w krążeniu mózgowym. Następnie następuje podwójne widzenie, migające plamki, osłabienie, drętwienie kończyn, trudności z mówieniem, ale w początkowej fazie zmiany w krążeniu krwi są sporadyczne. Zaawansowane stadium nadciśnienia tętniczego może być powikłane zawałem mózgu lub krwotokiem mózgowym. Najwcześniejszą i najbardziej trwałą oznaką utrzymującego się podwyższonego ciśnienia krwi jest wzrost lub przerost lewej komory serca wraz ze wzrostem jej masy w wyniku pogrubienia komórek serca, kardiomiocytów.
Najpierw zwiększa się grubość ściany lewej komory, a następnie następuje rozszerzenie tej komory serca. Należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że przerost lewej komory jest niekorzystnym objawem prognostycznym. Szereg badań epidemiologicznych wykazało, że pojawienie się przerostu lewej komory znacząco zwiększa ryzyko nagłej śmierci, choroby wieńcowej, niewydolności serca i komorowych zaburzeń rytmu. Postępująca dysfunkcja lewej komory prowadzi do pojawienia się takich objawów, jak: duszność wysiłkowa, napadowa nocna duszność (astma sercowa), obrzęk płuc (często w przebiegu kryzysów), przewlekła (zastoinowa) niewydolność serca. Na tym tle częściej rozwija się zawał mięśnia sercowego i migotanie komór.
Przy dużych zmianach morfologicznych w aorcie (miażdżyca) aorta rozszerza się i może nastąpić jej rozwarstwienie i pęknięcie. Uszkodzenie nerek objawia się obecnością białka w moczu, mikrohematurią i cylindurią. Jednak niewydolność nerek w nadciśnieniu tętniczym, jeśli nie ma złośliwego przebiegu, rozwija się rzadko. Uszkodzenie oczu może objawiać się niewyraźnym widzeniem, zmniejszoną wrażliwością na światło i rozwojem ślepoty. Jasne jest zatem, że nadciśnienie tętnicze należy leczyć ostrożniej.
Czynniki ryzyka nadciśnienia tętniczego
Do niezmiennych czynników ryzyka zalicza się:
- Dziedziczność - osoby, które mają krewnych z nadciśnieniem, są najbardziej predysponowane do rozwoju tej patologii.
- Płeć męska – stwierdzono, że częstość występowania nadciśnienia tętniczego u mężczyzn jest istotnie większa niż u kobiet. Ale faktem jest, że żeńskie hormony płciowe, estrogeny, zapobiegają rozwojowi nadciśnienia. Ale taka ochrona jest niestety krótkotrwała. Rozpoczyna się okres klimakterium, kończy się zbawienne działanie estrogenów, a kobiety stają się równe pod względem zachorowalności mężczyznom i często je wyprzedzają.
Modyfikowalne czynniki ryzyka obejmują:
- Zwiększona masa ciała – osoby z nadwagą są bardziej narażone na rozwój nadciśnienia tętniczego;
- Siedzący tryb życia – inaczej brak aktywności fizycznej, siedzący tryb życia i mała aktywność fizyczna prowadzą do otyłości, co z kolei przyczynia się do rozwoju nadciśnienia tętniczego;
- Spożycie alkoholu – Nadmierne spożycie alkoholu przyczynia się do nadciśnienia tętniczego.
- Spożywanie dużych ilości soli w żywności – dieta bogata w sól przyczynia się do wzrostu ciśnienia krwi. Tutaj pojawia się pytanie: ile soli można spożywać dziennie? Odpowiedź jest krótka: 4,5 grama lub płaska łyżeczka do herbaty.
- Niezbilansowana dieta z nadmiarem lipidów aterogennych, nadmiarem kalorii, prowadząca do otyłości i przyczyniająca się do rozwoju cukrzycy typu II. Lipidy aterogenne, czyli dosłownie „wywołujące miażdżycę”, występują w dużych ilościach we wszystkich tłuszczach zwierzęcych, mięsie, zwłaszcza wieprzowinie i jagnięcinie;
- Kolejnym zmiennym i niebezpiecznym czynnikiem rozwoju nadciśnienia tętniczego i jego powikłań jest palenie tytoniu. Faktem jest, że substancje tytoniowe, w tym nikotyna, powodują ciągły skurcz tętnic, co po skonsolidowaniu prowadzi do sztywności tętnic, co pociąga za sobą wzrost ciśnienia w naczyniach;
- Stres prowadzi do aktywacji współczulnego układu nerwowego, który działa jak natychmiastowy aktywator wszystkich układów organizmu, w tym układu sercowo-naczyniowego. Ponadto do krwi uwalniane są hormony presyjne, czyli takie, które powodują skurcz tętnic. Wszystko to, podobnie jak palenie, prowadzi do sztywności tętnic i rozwoju nadciśnienia tętniczego;
- Poważne zaburzenia snu, takie jak zespół bezdechu sennego lub chrapanie. Chrapanie jest prawdziwą plagą prawie wszystkich mężczyzn i wielu kobiet. Dlaczego chrapanie jest niebezpieczne? Faktem jest, że powoduje wzrost ciśnienia w klatce piersiowej i jamie brzusznej. Wszystko to odbija się na naczyniach krwionośnych, prowadząc do ich skurczu. Rozwija się nadciśnienie tętnicze.
Przyczyny nadciśnienia tętniczego
U 90-95% pacjentów przyczyna choroby pozostaje nieznana – jest to istotne (czyli pierwotne) nadciśnienie tętnicze. W 5-10% przypadków podwyższone ciśnienie krwi ma ustaloną przyczynę - jest to nadciśnienie objawowe (lub wtórne).
Przyczyny objawowego (wtórnego) nadciśnienia tętniczego:
- pierwotne uszkodzenie nerek (kłębuszkowe zapalenie nerek) jest najczęstszą przyczyną wtórnego nadciśnienia tętniczego;
- jednostronne lub obustronne zwężenie (zwężenie) tętnic nerkowych;
- koarktacja (wrodzone zwężenie) aorty;
- guz chromochłonny (guz nadnerczy wytwarzający adrenalinę i noradrenalinę);
- hiperaldosteronizm (guz nadnerczy wytwarzający aldosteron);
- tyreotoksykoza (zwiększona czynność tarczycy);
- spożycie etanolu (alkoholu winnego) powyżej 60 ml dziennie;
- leki: leki hormonalne (w tym doustne środki antykoncepcyjne), leki przeciwdepresyjne i inne;
Czynniki ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych w nadciśnieniu tętniczym
Podstawowe:
- mężczyźni powyżej 55. roku życia;
- kobiety powyżej 65 roku życia;
- stężenie cholesterolu całkowitego we krwi > 6,5 mmol/l, podwyższone stężenie cholesterolu lipoprotein o małej gęstości (> 4,0 mmol/l) i niskie stężenie cholesterolu lipoprotein o dużej gęstości;
- wywiad rodzinny w kierunku wczesnych chorób układu krążenia (kobiety <65 lat, mężczyźni <55 lat);
- otyłość brzuszna (obwód talii ≥102 cm dla mężczyzn lub ≥88 cm dla kobiet);
- poziom białka C-reaktywnego we krwi ≥1 mg/dl;
- cukrzyca (glikemia na czczo > 7 mmol/l).
Dodatkowe:
- upośledzona tolerancja glukozy;
- niska aktywność fizyczna;
- zwiększony poziom fibrynogenu.
Notatka. Dokładność określenia całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego zależy bezpośrednio od tego, jak kompletne było badanie kliniczne i instrumentalne pacjenta.
Powikłania nadciśnienia tętniczego
Do najważniejszych powikłań nadciśnienia tętniczego zalicza się:
- kryzysy nadciśnieniowe;
- incydenty naczyniowo-mózgowe (udar krwotoczny lub niedokrwienny mózgu);
- zawał mięśnia sercowego;
- stwardnienie nerek (głównie pomarszczona nerka);
- niewydolność serca;
- rozwarstwiający tętniak aorty.
Badania nad nadciśnieniem tętniczym
U wszystkich pacjentów z nadciśnieniem tętniczym należy wykonać następujące badania:
- ogólna analiza krwi i moczu;
- poziom kreatyniny we krwi (aby wykluczyć uszkodzenie nerek);
- poziom potasu we krwi, gdy nie stosuje się leków moczopędnych (gwałtowny spadek poziomu potasu jest podejrzany o obecność guza nadnercza lub zwężenia tętnicy nerkowej);
- elektrokardiogram (objawy przerostu lewej komory - dowód długiego przebiegu nadciśnienia tętniczego);
- oznaczanie poziomu glukozy we krwi (na czczo);
- zawartość w surowicy cholesterolu całkowitego, cholesterolu lipoprotein o dużej i małej gęstości, trójglicerydów, kwasu moczowego;
- echokardiografia (określenie stopnia przerostu mięśnia lewej komory i stanu kurczliwości serca)
- badanie dna oka.
- prześwietlenie klatki piersiowej;
- USG nerek i nadnerczy;
- USG tętnic ramienno-głowowych i nerkowych;
- Białko C-reaktywne w surowicy;
- analiza moczu na obecność bakterii (bakteriuria), ilościowa ocena białka w moczu (białkomocz);
- oznaczenie mikroalbuminy w moczu (wymagane w przypadku cukrzycy).
- Ocena stanu funkcjonalnego przepływu krwi w mózgu, mięśniu sercowym, nerkach;
- Badanie stężenia aldosteronu, kortykosteroidów, aktywności reniny we krwi;
- oznaczanie katecholamin i ich metabolitów w moczu dobowym;
- aorografia brzuszna;
- tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny nadnerczy i mózgu.
Leczenie nadciśnienia tętniczego
Głównym celem leczenia pacjentów z nadciśnieniem tętniczym jest minimalizacja ryzyka wystąpienia powikłań sercowo-naczyniowych i śmierci z ich powodu. Osiąga się to poprzez długoterminową terapię trwającą całe życie, mającą na celu:
- obniżenie ciśnienia krwi do prawidłowego poziomu (poniżej 140/90 mm Hg). W przypadku współistnienia nadciśnienia tętniczego z cukrzycą lub uszkodzeniem nerek zaleca się obniżenie ciśnienia krwi do wartości < 130/80 mmHg. (ale nie mniej niż 110/70 mm Hg);
- „ochrona” docelowych narządów (mózg, serce, nerki), zapobiegając ich dalszemu uszkodzeniu;
- aktywny wpływ na niekorzystne czynniki ryzyka (otyłość, hiperlipidemia, zaburzenia gospodarki węglowodanowej, nadmierne spożycie soli, brak aktywności fizycznej), które przyczyniają się do progresji nadciśnienia tętniczego i rozwoju jego powikłań.
- rzucenie palenia;
- normalizacja masy ciała (wskaźnik masy ciała < 25 kg/m2);
- ograniczenie spożycia napojów alkoholowych <30 g alkoholu dziennie u mężczyzn i 20 g/dzień u kobiet;
- zwiększenie aktywności fizycznej – regularna aktywność fizyczna przez 30-40 minut. co najmniej 4 razy w tygodniu;
- ograniczenie spożycia soli kuchennej do 5 g/dzień;
- zmiana diety wraz ze wzrostem spożycia pokarmów roślinnych, zmniejszeniem spożycia tłuszczów roślinnych, zwiększeniem w diecie potasu, wapnia zawartego w warzywach, owocach, zbożach oraz magnezu zawartego w produktach mlecznych.
Podstawowe zasady farmakoterapii nadciśnienia tętniczego:
Leczenie farmakologiczne należy rozpocząć od minimalnych dawek dowolnej klasy leków hipotensyjnych (uwzględniając odpowiednie przeciwwskazania), stopniowo zwiększając dawkę aż do uzyskania dobrego efektu terapeutycznego.
Wybór leku musi być uzasadniony; lek przeciwnadciśnieniowy musi zapewniać stabilne działanie przez cały dzień i być dobrze tolerowany przez pacjenta.
Najbardziej wskazane jest stosowanie leków długo działających, aby już po pojedynczej dawce uzyskać 24-godzinny efekt. Stosowanie takich leków zapewnia łagodniejszy efekt hipotensyjny przy intensywniejszej ochronie narządów docelowych.
Jeżeli monoterapia (terapia jednym lekiem) jest nieskuteczna, zaleca się stosowanie optymalnych kombinacji leków, aby uzyskać maksymalny efekt hipotensyjny i minimalne skutki uboczne.
Aby utrzymać optymalny poziom ciśnienia krwi i zapobiec powikłaniom nadciśnienia tętniczego, należy przyjmować leki długoterminowo (prawie przez całe życie).
Wybór niezbędnych leków:
Obecnie w leczeniu nadciśnienia tętniczego zaleca się siedem klas leków:
- leki moczopędne;
- b-blokery;
- antagoniści wapnia;
- inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę;
- blokery receptora angiotensyny;
- agoniści receptora imidazolinowego
- a-blokery.
- Niepewność rozpoznania i potrzeba specjalnych, często inwazyjnych, metod badawczych w celu wyjaśnienia postaci nadciśnienia tętniczego;
- Trudności w wyborze terapii lekowej – częste przełomy nadciśnieniowe, oporne na leczenie nadciśnienie tętnicze.
- Kryzys nadciśnieniowy, który nie kończy się na etapie przedszpitalnym;
- Kryzys nadciśnieniowy z ciężkimi objawami encefalopatii nadciśnieniowej (nudności, wymioty, splątanie);
- Powikłania nadciśnienia wymagające intensywnej opieki i stałego nadzoru lekarskiego: udar mózgu, krwotok podpajęczynówkowy, ostre zaburzenia widzenia, obrzęk płuc itp.